Топ-100
Back

ⓘ Wayang Kulit iku pagelaran wayang ingkang mbabaraké lakon mahabharata utawa ramayana kang wayangé digawé saka kulit. Jinising wayang iki kang paling disenengi i ..



Wayang kulit
                                     

ⓘ Wayang kulit

Wayang Kulit iku pagelaran wayang ingkang mbabaraké lakon mahabharata utawa ramayana kang wayangé digawé saka kulit. Jinising wayang iki kang paling disenengi ing Tanah Jawa. Wayang iki digawé saka kulit kang ditatah lan diéntha kaya déné manungsa. Lumrahé wayang kulit nglakonaké lakon Wayang Purwa, nanging ana uga kang nganggo Carita Menak lan Babad Tanah Jawa, carita agama, perjuwangan, lan manéka warna carita liyané.

Wayang kulit dilakokaké ing layar putih kang sinebut kelir. Déné wayang-wayang iku ditancepaké ing debog ana ing sisih tengen lan kiwané dhalang. Gamelan kang ana ing sisih mburi ngiringi pagelaran iki. Pagelaran wayang wis diakoni déning UNESCO ing tanggal 7 November 2003, dadi karya kabudayan kang édi péni ing babagan carita dongéng lan warisan kang berharga banget Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity. Suwaliké, UNESCO nyuwun supaya Indonésia njaga preserve warisan iku.

                                     

1. Panyebaran

Wayang iki ora mung sumebar ing Jawa waé, nanging uga ing tlatah liya ing Nuswantara. Wayang kulit sumebar ing tanah Jawa lan uga pérangan liya ing Nusantara, nanging wayang iki luwih disenengi déning wong Jawa Tengah lan sapérangan Jawa Wétan. Ing antarané panggonan siji lan liyané duwé gagrag dhéwé-dhéwé, kang gedhé dhéwé yaiku Gagrag Ngayogyakarta lan Gagrag Surakarta. Gagrag Banyumas lan Gagrag Pesisiran uga kondhang ing tlatahé dhéwé.

Ing jaman saiki, pagelaran wayang olèh owah-owahan. Campursari lan dhagelan mlebu ing antarané pagelaran mau. Amarga wayang uga wis mlebu dadi acara télévisi, suwéné pagelaran kang asliné sewengi bisa dikurangi dadi sawatara jam waé.

Wayang kulit uga asring sinebut wayang purwa. Sumber caritané yaiku saka kitab Mahabharata lan Ramayana kang ditulis déning Mpu Sedah, Mpu Panuluh, lan Mpu Kanwa.

                                     

2. Panggawéné wayang

Wayang kulit lumrahé digawé saka bahan kulit kebo kang wis diprosès dadi kulit lembaran, saben siji paraga wayang mbutuhaké watara ukuran 50 x 30 cm kulit lembaran kang banjur ditatah nganggo piranti wujud wesi lancip. Wesi waja iki digawé luqih dhisik kanthi manéka wangun lan ukuran, ana kang lancip, pipih, cilik, gedhé lan wangunliyané kang duwé fungsi béda-béda.

Wosé piranti mau kanggo gawé manéka bolongan ukiran ana ing lembaran wayang. Sabanjuré dipasang pérangan awak liyané yaiku tangan. Tangan wayang dumadi saka rong pérangan yaiku lengen dhuwur lan ngisor, saéngga tangan bisa diobahaké niru obahing tangan manungsa. Gagang wayang digawé saka bahan sungu kebo utawa sapi. Tangan wayang uga diwènèhi gagang supaya dhalang bisa ngobahaké tangan wayang mau.

                                     

3.1. Karakteristik paraga wayang Wangun irung:

  • Irung Walimiring: Katon kaya piso blathi cilik, kanggo nuduhaké alusing watak lan kabangsawanan, tuladha: Arjuna, Samba, Kresna.
  • Irung Pèsèkan: Nuduhaké lucu. Tuladha: Togog, Mbilung, Wanara.
  • Irung Sumpel: Nuduhaké sipat lucu, tuladha:Semar lan Limbuk.
  • Irung Bentulan: Nuduhaké keprajuritan. Tuladha: Gatotkaca, Gandamana, Bratasena.
  • Irung Cempaluk: Nuduhaké sipat konyol kaya badhut. Tuladha:Pétruk.
  • Irung Pelokan: Kaya wangun saparo who pelem, nuduhaké pepadhan karo watak raseksa kasar lan kuwat. Tuladha: Buta Rotor, Bragolba, lan paraga buta liyané.
  • Irung Bruton: Nuduhaké sipat lucu, tuladha:Bagong.
  • Irung Pagotan: kanthi cangkem gusèn, nuduhaké watak galak lan kejem. Tuladha: Radèn Indrajit, Radèn Kangsa.
  • Irung Térong: Nuduhaké sipat bisa narik kawigatèn, kaya pelawak. Tuladha: Garèng.
                                     

3.2. Karakteristik paraga wayang Lambé lan garis cangkem

  • Cangkem Domis: Wangun cangkem satriya, nuduhaké kaélokan lan watak sènsitif
  • Cangem Ngablak: Kabuka lan katon gusiné. Nggambaraké watak raseksa. Conto: Boma, Durmagati
  • Cangkem Gusèn: Nggambaraké watak sok sarwa weruh, tanggung. Conto:Patih Sengkuni lan Kartamarma
                                     

3.3. Karakteristik paraga wayang Tlapukan

  • Mata Penanggal 1: Awangun wulan tanggal sapisan, nggambaraké watak kang ora bisa dipercaya. Tuladha: Cakil lan Pendhita Durna.
  • Mata Kolikan: Nggambaraké watak lucu kaya Semar.
  • Mata Gabahan: Awangun wulir beras. Matané para ksatriya.
  • Mata Pelengan: Nggambaraké karakter kejem, Indrajid lan Kangsa.
  • Mata Plolo: Nggambaraké watak bodho lan gampang dibodhoni. Tuladha: Bagong lan Togog.
  • Mata Kedhelèn: Awangun wiji kacang, mata tokoh kaya Baladéwa, Setyaki.
  • Mata kedhondhongan: Awangun wiji kedhondhong, mata Patih Sengkuni lan Kartamarma.
                                     

4. Simpingan

Akehe wayang ing kothak ora padha ing antarané dhalang siji lan liyané. Ana kang kurang saka 180, ana uga kang nganti 400 wayang. Wayang mau ana kang ditata ing pakeliran sisih tengen lan kiwa, ana uga kang ing njero kothak.

                                     

4.1. Simpingan Simpingan Kiwa

Ing antarané kang ditata ana ing sisih kiwa yaiku:

                                     

4.2. Simpingan Simpingan Tengen

Kang ditata ing sisih tengen diwiwiti saka wayang Brahala/Déwa Amral/Déwa Mambang dipungkasi nganggo wayang bayen.

                                     

4.3. Simpingan Wayang Dhudahan

Wayang dhudahan yaiku wayang kang ora mèlu disimping nanging mung disimpen ana sajeroning kothak. Biasane wayang dhudahan iku kalebu wayang kang kerap dilakokake déning Ki Dhalang. Contone wayang dhudahan:

1. Dhudahan Kurawa

  • Pandhita Durna
  • Jayadrata
  • Citraksa
  • Burisrawa
  • Dursasana
  • Kartamarma
  • Patih Sengkuni
  • Durmagati, Durgempa, Durmuka, lan sapiturute
  • Citraksi
  • Aswatama

2. Dhudahan Pandhita lan Déwa

  • Nagaraja
  • Badawangananala
  • Resi Wisrawa
  • Begawan Wilwuk
  • Anantaboga
  • Begawan Abiyasa
  • Begawan Sempani/Sapwani

3.Dhudahan Raseksa buta Prepat

  • Buta Rambut Geni
  • Cakil
  • Buta Terong
  • Bragalba

4. Dhudahan Panakawan

  • Cantrik
  • Bagong
  • Petruk
  • Bilung /Sarawita
  • Gareng
  • Semar
  • Togog /Catugora

5. Dhudahan Keparak

  • Keparak/Emban ayu kembar
  • Ampil-ampil
  • Limbuk
  • Cangik

6. Dhudahan Prajurit

  • Wisata lan Wilmuka
  • Patih Udawa
  • Patih Saragupita
  • Wayang Setanan
  • Pragota
  • Druwajaya
  • Prabawa
  • Demang Sarapadha/Cekruktuna
  • Patih Adimanggala
  • Patih Sabrangan
  • Ampyak/Prampogan
  • Wadyabala Buta Kajiman/Bajulbarat
  • Patih Tuhayata
  • Wadyabala Buta Ngalengka Anggisrana,Yuyu Rumpung, Wil Kathaksini lsp
  • Prajurit Kethek Tambak
  • Wadyabala Buta Pringgodani Kalabendana, lsp

7. Dhudahan Wanara

  • Anila
  • Kapi Warjita/Cacingkanil
  • Kapi Janulen
  • Kapi Menda
  • Trigangga/Triyangga
  • Anggada
  • Kapi Kingkin
  • Kapi Suwida
  • Jembawan
  • Kapi Cucak Rawun
  • Kapi Indrajanu
  • Kapi Anggeni
  • Kapi Saraba
  • Kapi Pramujabahu

8. Dhudahan Sato Kéwan

  • Kidhang
  • GajahLiman/Dwipangga/Diradha/Matengga.
  • Ula Sarpa/Taksaka
  • Banteng Andhaka
  • Macam Simo/Sardhula
  • Jaran Kudha
  • Landhak
  • Celeng wraha
  • Garudha

9. Dhudahan Pusaka

  • Kreta Kencana
  • Maneka warna gegaman


                                     

5. Wacan

  • Long, Roger 1982 Javanese shadow theatre: Movement and characterization in Ngayogyakarta wayang kulit. Umi Research Press
  • Soedarsono 1984 Wayang Wong. Yogyakarta, Gadjah Mada University Press
  • Keeler, Ward 1992 Javanese Shadow Puppets. OUP
  • Brandon, James 1970 On Thrones of Gold-Three Javanese Shadow Plays. Harvard University Press
  • Clara van Groenendael, Victoria 1985 The Dalang Behind the Wayang. Dordrecht, Foris
  • Mudjanattistomo 1976 Pedhalangan Ngayogyakarta. Yogyakarta basa Jawa
  • Keeler, Ward 1987 Javanese Shadow Plays, Javanese Selves. Princeton University Press
  • Mellema, R.L. 1988 Wayang Puppets: Carving, Colouring, Symbolism. Amsterdam, Royal Tropical Institute, Bulletin 315.
                                     

6. Pranala njaba

  • Wayang Kulit: The Art form of the Balinese Shadow Play by Lisa Gold
  • Wayang Klitik: a permanent exhibit of Puppetry Arts Museum
  • Wayang Golek Photo Gallery, includes description, history and photographs of individual puppets by Walter O. Koenig
  • Seleh Notes article on identifying Central Javanese wayang kulit
  • e-wayang: create and colorize e-wayang
  • Wayang Orang wayang wong traditional dance, from Indonésia Tourism
  • Wayang Puppet Theatre on the Indonésian site of UNESCO
  • Historical Development of Puppetry: Scenic Shades
  • Wayang Kulit exhibition at the Museum of International Folk Art
  • The Wayang Golek Wooden Stick Puppets of Java, Indonésia commercial site
  • An overview of the Shadow Puppets tradition with many pictures in a site to Discover Indonésia
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →