Топ-100
Back

ⓘ Basa Jawa iku kagolong basa Austronésia, yaiku basa-basa kang dianggo sawarna-warnaning bangsa pribumi ing kapuloan sakidulwetaning bawana Asia. Basa Jawa kaseb ..



                                               

Sastra Jawa UI

Salah sawijining jurusan sing dianakaké déning Universitas Indonesia ya iku jurusan Sastra Dhaérah Kanggo Sastra Jawa. Jurusan sing wis ana saka taun 1978 iki ana ing ngisoré Fakultas Ilmu Pengetahuan Budaya. Jurusan iki nduwé tujuan ngasilaké sarjana budaya sing mumpuni kanggo niti babagan budaya kanthi migunakaké dhasar-dhasar filologi,susastra, lan linguistik sarta bisa nganggo basa Jawa ing tulis lan wicara. Sastra Jawa duwé dhosèn-dhosèn ing antarané: Prof. Dr. Parwatri Wahjono Prof. Titik Pudjiastuti Dr. FX Rahyono Amyrna Léandra Salèh, M.Hum Ari Prasetiyo S.S M.Si Darmoko, M.Hum Dwi ...

                                               

Konggrès Aksara Jawa

Konggrès Aksara Jawa iku minangka kagiyatan kang digelar kanggo ngrembug bab tuwuh rembaka, tata cara nguri-uri, lan prakara kang gayut klawan tata panulisan aksara Jawa. Konggrès aksara Jawa kang sepisanan digelar ing Sriwedari, Surakarta ing taun 1922, nuli nalika jaman pasca-kamardikaning Indonésia kagelar manèh ing Daérah Istiméwa Yogyakarta taun 2021.

Basa Jawa
                                     

ⓘ Basa Jawa

Basa Jawa iku kagolong basa Austronésia, yaiku basa-basa kang dianggo sawarna-warnaning bangsa pribumi ing kapuloan sakidulwetaning bawana Asia. Basa Jawa kasebar wiwit pucuk kulon pulo Jawa, Banten, nganti pucuk wétan Banyuwangi déning kurang luwih 80 yuta panutur ibu. Kajaba iku, basané uga kasebar ing Indonésia, saka Sumatra nganti Papua, uga ing Timor Wétan, Malaysia, Singapura, Taiwan, Hong Kong, Walanda, Suriname, Curaçao, lan ing Kalédonia Anyar.

Basa Jawa dadi salah sawijining panyumbang kang gedhé dhéwé kanggo panuwuhaning basa Indonésia. Sanadyan dudu basa resmi ing pamrintahan, basa Jawa nduwé prabawa sing luwih akèh tinimbang basa-basa laladan liyané, kaya ta ing tetembungan, lan istilah-istilah kang kadhangkala nganggo tembung Jawa.

Basa Jawa iku péranganing sub-cabang Sundik saka kulawarga basa Indo-Polinesia Kulon saka pang basa Indo-Polinesia kang gilirané anggota basa Austronesia. Basa Jawa isih sadulur cedhak basa Malayu, basa Sundha, basa Bali, lan uga basa-basa ing pulo Sumatra sarta Kalimantan.

Basa Jawa digunakaké ing Jawa Tengah, Jawa Wétan, lan uga pasisir lor Jawa Kulon, banjur ing Madura, Bali, Lombok, lan Tatar Sundha ing Jawa Kulon. Basa Jawa uga diterapaké dadi basa sastra. Basa Jawa uga basa dalem ing karaton Palembang, Sumatra Kidul, sadurungé karaton iki dibedhah wong Walanda ing wusananing abad kaping 18.

Basa Jawa bisa kaanggep salah sawijining basa klasik ing donya. Basa iki nduwé sajarah kasusastran kang wis lawas banget, punjul 12 abad. Para nimpuna basa Jawa mérang sajarah basa Jawa ing patang urutan:

  • Basa Jawa Anyaran, saka abad kaping 16
  • Basa Jawa Tengahan, saka abad kaping 13
  • Basa Jawa Modhèren, saka abad kaping 20 pratélan iki ora dienggo kanthi umum
  • Basa Jawa Kuna, saka abad kaping 9

Basa Jawa bisa ditulis mawa aksara Jawa, turunaning aksara Brahmi saka India, aksara Jawa-Arab pégon lan aksara Latin.

Sanadyan dudu basa resmi ing ngendi waé, basa Jawa basa Austronesia kang akèh dhéwé cacahing panutur ibuné. Basa iki dituturaké lan dingertèni déning kurang luwih 80 yuta wong. Kurang luwih 45% kang ndunungi nagara Indonésia tedhak turuning wong Jawa utawa manggon ing Tanah Jawa. Mèh kabèh présidhèn Indonésia wiwit taun 1945 iku keturunan Jawa sajatiné kabèh keturunan Jawa, B.J. Habibie uga ngaku ibuné priyayi Jawa. Dadi, ora nggumunaké, basa Jawa mènèhi pangaribawa akèh ing pikembanganing basa Indonésia.

Basa Jawa Modhèrn bisa dipérang dadi telung carabasa utawa basawangsa rumpun utama: cara Jawa Kulon, cara Jawa Tengah, lan cara Jawa Wétan. Ing pulo Jawa, ana kang diarani dialect continuum sasambunganing carabasa saka Banten, ing ujung kulon, tekan Banyuwangi, ing pucuk wétan. Kabèh carabasa Jawa kurang luwih bisa dingertèni para panuturé Ing: mutually intelligible.

                                     

1. Fonologi

Foném basa Jawa modhèren lan baku iku:

Swara vokal

Pangucapan swara-swara iki rada njlimet. Ciri utama iku yèn ing basa baku Mataraman, /a/ ing wanda mawa posisi kabukak ing posisi pungkasan lan sadurungé pungkasan, diucapaké kaya déné.

                                     

2. Carabasa-carabasa Jawa

Basa Jawa iku akèh banget cara pituturané. Ana carabasa parisaba kang dipara miturut hièrarkhi saka kasar tekan alus dadi:

  • Ngoko
  • Krama
  • Madya

Ana basa kang mligi kanggo keprelon resmi karaton:

  • Kedhaton dianggo ing kraton Surakarta adiningrat
  • Bagongan dianggo ing kraton Ngayogyakarta adiningrat

Kajaba iku, ana carabasa kang didhasarké dening tlatahé, lan ora sakabèhé carabasa Jawa dimangarteni déning kabèh wong Jawa. Ing ngisor iki kapacak pamérangan miturut sawatara juru basawidya Jawa: Poerwadarminta lan Uhlenbeck. Kajaba iku, uga ditambah pamérangan Wurm lan Hattori. Wurm lan Hattori nggambar peta pamérangan carabasa Jawa. Pamérangan para nimpuna iki rada séjé, lan ora sarujuk siji lan sijiné.

                                     

2.1. Carabasa-carabasa Jawa Pamérangan Poerwadarminta

Miturut Poerwadarminta ing bukuné Sarining Paramasastra Djawa, carabasa-carabasa ana:

  • Carabasa Malang-Pasuruhan
  • Carabasa Pasisir lor wétan
  • Carabasa Surakarta, Madiyun lan Semarang
  • Carabasa Banten
  • Carabasa Banyuwangi
  • Carabasa Muria Agung
  • Carabasa Banyumas lan Tegal
  • Carabasa Ngayogyakarta lan Kedhu
  • Carabasa Bagelèn
  • Carabasa Cirebon
                                     

2.2. Carabasa-carabasa Jawa Pamérangan Uhlenbeck

Carabasa-carabasa iku miturut juru basawidya Walanda E.M. Uhlenbeck ing bukuné A Critical Survey of Studies on the Languages of Java and Madura 1964, diklumpukaké dadi 3 telung wangsa rumpun yaiku:

  • Carabasa Cerbon Dermayu-Cerbon
  • Carabasa Tegal Brebes nganti Pemalang
  • Basawangsa Jawa kulon
  • Carabasa Banyumasan Purwokerto, Cilacap lan Banyumas
  • Carabasa Banten utawa Jawa Serang

Klumpukan ing nduwur iku lumrahé ingaran basa Jawa ngapak utawa basa penginyongan.

  • Carabasa Semarangan
  • Basawangsa Jawa Tengah
  • Carabasa Blora
  • Carabasa Surakarta
  • Carabasa Kedhu
  • Carabasa Pekalongan
  • Carabasa Ngayogyakarta
  • Carabasa Madiyun
  • Carabasa Pacitan

Kelompok ing nduwur kaé lumrahé ingaran basa Jawa baku.

  • Carabasa Using Banyuwangèn
  • Carabasa Lumajang
  • Carabasa Malangan
  • Basawangsa Jawa wétanan
  • Carabasa Arèkan
  • Carabasa Tengger

Kelompok ing ndhuwur iku lumrahé diarani basa Jawa wétanan.



                                     

2.3. Carabasa-carabasa Jawa Pamérangan Wurm lan Hattori

Wurm lan Hattori 1983:39 mérang carabasa-carabasa Jawa ing pulo Jawa dadi 7 pérangan:

  • Carabasa Kulonan-Tengah
  • Carabasa "Laladan Jawa ing Banyuwangi"
  • Carabasa Manuk
  • Carabasa Lor-Kulonan
  • Carabasa Cerbon
  • Carabasa Wétanan
  • Carabasa Banten
                                     

3. Pamérangan unggah-ungguh basa Jawa

Basa Jawa iku bisa dipérang miturut unggah-ungguhé utawa uga diarani register. Manut undha usuk utawa unggah-ungguhé iku dadi

  • Basa Krama
  • Basa Madya
  • Basa Ngoko

Banjur uga ana sawatara tetembungan krama inggil lan krama andhap kang bisa dienggo ing saben register.

                                     

3.1. Pamérangan unggah-ungguh basa Jawa Gunané krama lan kanggoné krama

Basa Ngoko

  • Dienggo déning sepadha-padha kang wis kulina
  • Dienggo wong tuwa marang anaké
  • Dienggo ndhuwuran marang andhahan
  • Dienggo guru marang murid.

Tuladha: Kowé gelem mangan sega lodèh mas?

Basa Ngoko Alus

  • Dienggo déning wong-wong sapadha-padha kang wis kulina nanging isih ngajèni.
  • Dienggo wong tuwa marang wong enom kang drajadé luwih dhuwur.

Tuladha: Sampeyan purun nedha sekul lodèh Mas?

Basa Krama

  • Dienggo déning wong kang durung tuang.
  • Dienggo déning wong kang durung raket banget.

Tuladha: Panjenengan kersa dhahar sega lodèh mas?

Basa Krama Inggil

  • Dienggo déning wong enom marang wong tuwa.
  • Dienggo déning murid marang guru.
  • Dienggo déning ngisoran marang dhuwuran.

Tuladha: Panjenengan kersa dhahar sekul lodhèh Mas?



                                     

4. Dhémografi pisebaring panutur basa Jawa

Delengen uga: Wong Jawa

Basa Jawa dicaturaké ing saindhenging Indonésia, nagara-nagara tangga Asia Kidul-wétan, Walanda, Suriname, Kaledonia Anyar, lan nagara-nagara liyané. Populasi panutur gedhé dhéwé tinemu ing enem provinsi Jawa dhéwé, lan ing provinsi tangga Sumatra saka Lampung.

Sawijining tabèl kang nuduhaké gunggung panutur asli ing taun 1980, saka 22 provinsi ing Indonésia saka total 27 ing wektu iku kang nuturaké basa Jawa punjul 1%, yaiku:

                                     

5. Sumber

  • E.M. Uhlenbeck. 1964. A Critical Survey of Studies on the Languages of Java and Madura. The Hague: Martinus Nijhoff,
  • W.J.S. Poerwadarminta. 1953. Sarining Paramasastra Djawa. Djakarta: Noordhoff-Kolff
  • S.A. Wurm and Shiro Hattori, eds. 1983. Language Atlas of the Pacific Area, Part II Insular South-east Asia. Canberra.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →